Odpowiedzialność karna za błąd medyczny

Odpowiedzialność karna za błąd medyczny

Popełnienie błędu przez osobę wykonującą zawód medyczny, skutkujące wywołaniem szkody u pacjenta podlega nie tylko odowiedzialności cywilnej, ale także sankcji karnej. O jej zasadach dowiesz się z niniejszego artykułu. O zasadach odpowiedzialności cywilnej piszę w artykule „Jakie odszkodowanie przysługuje za wyrządzenie szkody wskutek popełnienia błędu medycznego?” LINK

Czy sprawca błedu medycznego podlega także odpowiedzialności karnej?

Każda osoba wykonująca zawód medyczny podlega odpowiedzialności karnej, jeśli dopuści się popełnienia błędu w wykonywanych czynnościach. Istnieje ona obok i całkowicie niezależnie od odpowiedzialności cywilnej, jednak jej podstawa prawna i zasady są całkowicie odmienne.

Jaka jest podstawa prawna odpowiedzialności karnej lekarza za błąd medyczny?

Bezwzględnie obowiązującą zasadą, która obowiązuje każdą osobę wykonującą zawód medyczny jest obowiązek ratowania życia i zdrowia ludzkiego w zasadzie bez względu na okoliczności. Równie istotnym zastrzeżeniem jest reguła, iż podejmowane w tym celu czynności muszą być zgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej oraz wykonywane z dołożeniem należytej staranności. Powoduje to, że popełnienie błędu medycznego, którego skutkiem jest poniesienie przez pacjenta szkody na jego stanie zdrowia, podlega odpowiedzialności przewidzianej w przepisach prawa karnego.

Podkreślić trzeba, że polski Kodeks karny nie zawiera żadnych przepisów, które w sposób bezpośredni regulowałyby kwestię odpowiedzialności lekarza za błąd medyczny. Z tego powodu wywodzi się ją na zasadach ogólnych, a podstawę prawną stanowią przepisy Kodeksu karnego normujące popełnienie różnego rodzaju przestępstw, a mianowicie:

• nieumyślnego spowodowania śmierci (art. 155 k.k.),
• spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 k.k.), 
• naruszenia czynności narządu ciała lub spowodowania rozstroju zdrowia – tzw. średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 157 k.k.),
• narażenia na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 160 k.k.), 
• nieudzielenie pomocy osobie, której grozi niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 162 k.k.).

Co oznacza nieumyślne spowodowanie śmierci?

W myśl wskazanego powyżej przepisu Kodeksu karnego – kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat. 

Nieumyślność przestępstwa ma miejsce wtedy, gdy jego sprawca wprawdzie nie ma zamiaru jego popełnienia, jednakże się go dopuszcza na skutek niezachowania ostrożności postępowania, jaka jest wymagana w danych okolicznościach. Konieczne jest jednak, aby taką możliwość przewidywał lub przynajmniej mógł przewidywać. Na tej podstawie lekarz może odpowiadać karnie tylko wtedy, gdy śmierć człowieka jest całkowicie niezamierzonym następstwem jego działania, polegającym na niezachowaniu wymaganego, przeciętnego obowiązku ostrożności w postępowaniu. Oznacza to, że może dojść do tego tylko w sytuacji, w której na podstawie normalnej zdolności przewidywania i ogólnego obowiązku dbałości o życie ludzkie lub przewidywania skutków własnych działań można od niego wymagać, aby nie dopuścił do nastąpienia takiego skutku. Jego działanie w takim wypadku będzie oceniane przy uwzględnieniu konkretnej sytuacji i całokształtu okoliczności istniejących w chwili wykonywania czynności medycznych. Pod uwagę będą brane dane co do zdrowia pacjenta, którymi wówczas dysponował albo mógł dysponować, oraz fakt, czy jego działanie było zgodne z wymaganiami aktualnej wiedzy i nauki medycznej oraz powszechnie przyjętej praktyki lekarskiej.

Na czym polega spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężki uszczerbek na zdrowiu może przybrać postać:

• pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia,
• innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała,
• wycięcia, infibulacji lub innego trwałego i istotnego okaleczenia żeńskiego narządu płciowego.

Warto wspomnieć, że poprzez ciężkie kalectwo rozumie się zupełne zniesienie lub bardzo znaczne ograniczenie czynności ważnego narządu organizmu człowieka. Sprawca opisywanego przestępstwa podlega karze pozbawienia wolności na czas od trzech do dwudziestu lat. Jeśli działał on nieumyślnie, kara podlega ograniczeniu do trzech lat. W przypadku gdy następstwem spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu jest śmierć człowieka,  zagrożenie karą wynosi od pięciu lat pozbawienia wolności aż do dożywocia.

Na czym polega spowodowanie średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu?Pomiędzy średnim oraz lekkim uszczerbkiem na zdrowiu istnieje różenica polegająca na długości trwania naruszenia czynności ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta. Jeśli będzie ono trwało powyżej 7 dni, wówczas ma miejsce średni uszczerbek na zdrowiu. Jeśli jednak skutek taki będzie trwał krócej, wóczas występuje lekki uszczerbek na zdrowiu.

Za spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat. W przypadku lekkiego uszczerbku sprawca może zostać skazany przez sąd na grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do dwóch lat. Jeśli spowodowanie średniego lub lekkiego uszczerbku będzie skutkiem nieumyślnego działania bądź zaniechania, wymierzoną karą może być grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do jednego roku.

Czym jest narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu? 

Narażenie pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu może wynikać z działania lub zaniechania osoby wykonującej zawód medyczny.

Pierwsze będzie polegało na wykonaniu przez lekarza czynności, sprzecznej z przepisami prawa, której skutkiem jest narażenie pacjenta na taki właśnie skutek. Najczęściej będzie to polegało na podjęciu przez niego nieodpowiedniego leczenia, nieprawidłowego przeprowadzenia zabiegu, postawienia błędnej diagnozy, etc. Drugie będzie miało miejsce, gdy sprawca, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie podejmie odpowiednich działań, na przykład nie wdroży odpowiedniego leczenia, pomimo takiego obowiązku, któy jest uzasadniony stanem aktualnej wiedzy medycznej.

Sprawca takiego przestępstwa podlega karze pozbawienia wolności do trzech lat. Jeżeli działał on nieumyślnie, kara ogranicza się do grzywny, kary ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do jednego roku.

Na czym polega nieudzielenie pomocy osobie, której grozi niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu?

Przestępstwo nieudzielenia pomocy polega na zaniechaniu przez osobę wykonującą zawód medyczny podjęcia odpowiednich działań lekarskich zmierzających do udzielenia pomocy w stosunku do określonej osoby fizycznej, znajdującej się w położeniu grożącym bezpośrednim:

• niebezpieczeństwem utraty życia albo 
• ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 

Co ważne, można je popełnić tylko w stanie umyślności. Oznacza to, że zaniechanie lekarza musi być w pełni świadome, a więc musi on w pełni zdawać sobie sprawę, iż pacjent znajduje się w stanie zagrożenia  i równocześnie chcieć lub co najmniej godzić się na to, iż nie udzielając mu pomocy naraża go na niebezpieczeństwo wystąpienia negatywnych skutków dla jego stanu zdrowia. Jako przykład takiej sytaucji można wymienić nieudzielenie odpowiedniej pomocy ofierze wypadku, w postaci resuscytacji, kiedy lekarz błędnie ocenia, iż nie jest to konieczne z medycznego punktu widzenia. Trzeba przy tym zaznaczyć, że obowiązujące przepisy prawa przesądzają w sposób jednoznaczy, że bez względu na okoliczności, lekarz ma obowiązek udzielić pomocy medycznej w każdym przypadku, gdy zwłoka w tym względzie mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia człowieka. Jeśli tego nie uczyni, wówczas podlega karze pozbawienia wolności do trzech lat.